به گزارش ایبنا، علیرضا پیمانپاک، قائممقام سابق وزارت جهادکشاورزی با تشریح ساختار تجارت ایران از مسیر امارات در دو دهه اخیر و عادت تجار به مسیر امارات و فرصت فعلی برای عبور از این شرایط اظهار داشت: ما تقریباً حدود ۲۵ میلیارد دلار تراز تجاری با امارات داریم که بعضی سالها به ۲۶ و ۲۷ میلیارد دلار نیز میرسید. به طور میانگین حدود ۱۵ میلیارد دلار آن واردات و حدود ۹ میلیارد دلار صادرات بوده است.
وی با تأکید بر اینکه ۹۰ درصد کالاهای این تجارت غیراماراتی بوده، افزود: امارات خودش تولیدی ندارد که مورد استفاده ما باشد این کالاها متعلق به کشورهای مختلف بودند که به جبلعلی و بنادر امارات میآمدند. در آنجا اسناد را تغییر میدادند یا تخلیه میشدند یا نمیشدند و به ایران منتقل میشدند.
پیمانپاک با اشاره به تشدید این روند در دو دهه اخیر تصریح کرد: تقریباً ۲۰ سال اخیر این روند شدت گرفته است. در این دو دهه، اغلب نیز بهانه تحریم بود. اکنون اکثر تجار ما عمدتاً به امارات رفتهاند و شرکت زدهاند و بخش عمده این فاکتورها (به عبارتی پیشفاکتورهایی که ثبتسفارش بر اساس آنها صورت میگیرد و واردات کالا) عمدتاً توسط شرکتهای پوششی و شرکتهای ایرانی صادر میشود؛ بنابراین یک ساختار عمقیافته در این دو دهه شکل گرفته است.
نقش ارز چندنرخی در ایجاد فشار پشت درهم
قائممقام سابق وزارت جهاد کشاورزی با بیان اینکه با پیگیریهای دولت قبل و بعد از آن گشایش نسبی حاصل شده، اظهار داشت: بخش عمدهای از این کالاها اکنون مستقیم میآید؛ یعنی شما الان کالایی را دارید که بخشی از آن به نام تحریم میرود آنجا تغییر اسناد میخورد و به داخل ایران میآید. بخشی از آن مثلاً از هند و چین مستقیم به ایران میآید.
وی در خصوص دلایل وابستگی به امارات خاطرنشان کرد: تحریم برای همه کالاها این مشکل را ایجاد نمیکرد، ولی دو دلیل برای این وابستگی وجود داشت یکی اینکه تجار ما آنجا مستقر شده بودند و استقرار پیدا کرده بودند؛ موضوع دیگر این است که، چون ما عمدتاً ارز چندنرخی داشتیم، این فرایند که منبع کالا تغییر میکرد قیمتها نیز تغییر میکرد و یک افزایش قیمتی روی کالاهای وارداتی زده میشد.
پیمان پاک با اشاره به سوءاستفاده برخی تجار از اختلاف نرخ ارز گفت: نمیگویم همه، ولی بخش قابل توجهی از تجار از این ظرفیت استفاده میکردند، از آن اختلاف ارزش بهره میبردند و بیشبود میزدند و ارز بیشتری میگرفتند و از مابهالتفاوت آن استفاده میکردند. همین مسئله باعث افزایش تقاضا و فشار پشت درهم شد و بانک مرکزی مجبور شد به این ثبتسفارشها (بر اساس ثبتسفارشهایی که در سمت جهاد اتفاق میافتد) درهم بدهد.
وی افزود: همین موضوع نیز ما را در بسیاری از برههها در موضوع ارزی گیر انداخت و این فشار پشت درهم باعث شد تراز ارزی بانک مرکزی به هم بخورد و همین شوکهای ارزی بعضاً به وجود آیند.
فرصت طلایی برای عبور از امارات و بومیسازی کالاهای وارداتی
قائممقام سابق وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به فرصت پیشآمده برای کشور در شرایط کنونی تأکید کرد: ما همیشه این تأکید را داشتیم که برای تابآوری اقتصادی باید از این مبدأ امارات که عمده کالاهایش متعلق به کشورهای دیگر است، عبور کنیم و تلاش کنیم به سراغ سایر کشورها برویم.
پیمانپاک با برشمردن ظرفیتهای جایگزین امارات گفت: حال چه در خلیج فارس مثل عمان که علاقهمند بود، چه قبل از این درگیریها قطر، چه کشورهای شرقی، چه کشورهای غربی، چه حوزه سیآیاس؛ خیلی از کالاها میتوانستند مستقیم بیایند. این فرمول وجود داشت، ولی کسی این مسئله را جدی نمیگرفت و جدی دنبال فرایند نمیافتاد.
وی افزود: اکنون فرصتی پیش آمده که اگر کالایی را از چین میخواهید بیاورید، از طرق مختلف ظرفیت فوقالعادهای وجود دارد که ما همیشه از آن غافل بودیم. زیرساختهای خوبی در کشور وجود دارد ولی فعال نیست، مثل زیرساخت ریلی و مبادی رسمی ورودی به کشور که ایران با کشورهای همسایه دارد.
قائم مقام سابق وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به لزوم عبور از مسیر امارات تصریح کرد: به دلایل مختلف، رغبت تجار به امارات بسیار بیشتر بوده است. اکنون این فرصت پیش آمده که از امارات عبور کنیم به سوی کشورهایی که واقعاً ظرفیت دارند و جایگزین اینها بشوند؛ کشورهایی که دور تا دور ما هستند.
پیمانپاک با بیان اینکه ظرفیت بنادر شمالی برای تأمین کالاهای اساسی ظرفیت خوبی است، گفت: میتوانیم واردات کالاهای اساسی از بنادر شمالی را افزایش دهیم، زیرا پسکرانههای ما میتوانند تا دو برابر افزایش ظرفیت بدهند.
وی ادامه داد: چون یک مسیری راه افتاده و سنتی شکل گرفته و همه متمرکز بودند و عادت کرده بودند. واقعاً اگر ما دنبالهاش را بگیریم و این شرایطی که به وجود آمده را پیش ببریم، بسیاری از کالاهای وارداتی ما میتواند بومی شود و میتوانیم از ظرفیت داخل استفاده کنیم.
قائممقام سابق وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به منافع گروههای خاص در واردات ارز ترجیحی خاطرنشان کرد: به دلیل منفعتی که در واردات و در آن ارزهای ترجیحی وجود داشته، این منفعت اجازه نداده که تولید داخل رونق بگیرد. چون مثلاً شما ۵۶، ۵۷ میلیارد دلار واردات دارید که عدد بسیار بالایی است؛ بنابراین این منفعت گروههای خاص اجازه نداده که بخشی که میتوانسته بومیسازی شود، واقعا اتفاق بیفتد، اما الان ما میتوانیم از این ظرفیت استفاده کنیم.
مشکلات انتقال مالی از امارات؛ ریزش ارز و انتظار چندماهه
پیمانپاک در بخش دیگری از این گفتوگو با اشاره به مشکلات انتقال مالی از مسیر امارات اظهار داشت: در بحث انتقال مالی از امارات اکنون از ۱۵، ۱۶ میلیارد دلار تراز تجاری با امارات، بخش قابل توجهی مربوط به کالاهایی است که از چین میخریم.
وی در تشریح فرایند فعلی انتقال ارز گفت: قالب درآمد ارزی شما تقریباً به یوان است؛ یعنی شما یوان دارید. یوان را میآورید و از طریق صرافها و تراستیها به درهم تبدیل میکنید و درهم را به امارات منتقل میکنید. در اینجا دو سه اتفاق میافتد. یک اینکه ریزش رخ میدهد و چند درصد ریزش به جیب صراف و عامل منتقلکننده میرود و ارز شما نرخ تبدیل میخورد.
قائم مقام سابق وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به زمانبر بودن انتقال ارز از این مسیر گفت: مهمتر از آن، اکنون اکثر این صرافها که کار انتقال ارز را انجام میدهند، سه ماه، چهار ماه، شش ماه، بعضی وقتها تا هفت هشت ماه این انتقال را طول میدهند.
پیمانپاک با بیان اینکه این هزینهها در نهایت به مصرفکننده تحمیل میشود، خاطرنشان کرد: ببینید تاجر ما که رفته و کالا آورده است طبیعتاً وقتی میخواهد ۶ ماه در صف ارزی بایستد و از آن طرف هم ۵، ۶ درصد نرخ ریزش و تبدیل به او تحمیل میشود را از جیب خود نمیدهد و به روی هزینه مصرفکننده میرود. علاوه بر این، این میزان در سبد مصرف ارزی کشور وارد میشود و باز از این ناحیه به ارز کشور فشار وارد میشود.
وی افزود: در اینجا نیز به خاطر روش سنتی و منفعتی که برخی میبرند، باعث شده که ما در حوزه ارزی واقعاً نتوانیم از آن ظرفیتهای خوبی که ایجاد کردهایم استفاده کنیم.
بانکهای روسی آمادهاند؛ اما فقط ۲۰۰ میلیون دلار استفاده شده
قائممقام سابق وزارت جهاد کشاورزی در ادامه با اشاره به ظرفیتهای بانکی جدید برای انتقال ارز تصریح کرد: مثلاً چند بانک بزرگ روسی آمدهاند و زیرساختهای واقعی ایجاد کردهاند؛ یعنی برای بانک مرکزی حساب کارگزاری باز کردهاند و برای بانکهای عامل ما باز کردهاند. بخشی از پول را منتقل کردهاند؛ یعنی طرف مقابل آمده، یوان را گرفته و به روبل تبدیل کرده و بر اساس آن روبل برای ما السی باز کرده است.
پیمانپاک با اشاره به شفافیت این روش گفت: چندین مورد گشایش انجام شده و دیگر آن مشکلات عدم شفافیت و هرز رفتن منابع وجود نداشته است. کالا شفاف آمده و پرداخت آن شفاف بوده، هیچ ریسکی وجود نداشته و هیچ ریزشی هم رخ نداده است.
وی افزود: حتی این بانکها آمدهاند و گفتهاند: «ما در آفریقا بانک داریم، در هند بانک داریم، در جنوب شرق آسیا بانک داریم و با بانکهای آمریکای لاتین حساب کارگزاری داریم» و موارد متعددی وجود داشته که برای ما از همان مسیر چین در قالب نظام بانکی پول پرداخت کردهاند.
قائممقام سابق وزارت جهاد کشاورزی تأکید کرد: نه تنها بر پایه یوان و روبل تسویه ارز انجام دادهاند، حتی آمدهاند و گفتهاند که انتقال ارز بانکی شما را نیز انجام میدهیم به جای اینکه تراستی انجام دهد. این کار نه تنها آن هزینههای عجیب و غریب را نداشته، بلکه با یک بانک ۵۰۰ میلیارد دلاری پول خود را جابجا میکنید و این عدد هیچ ریسکی برای شما ندارد.
پیمانپاک با ابراز تأسف از عدم استفاده کافی از این ظرفیتها گفت: این سیستم در حال حاضر برقرار بوده است. متأسفانه در این دو سه سالی که این سیستم ایجاد شده – عرض کردم ما سالی ۱۳۰ میلیارد دلار تجارت داریم – در این بستر فقط ۲۰۰ میلیون دلار پول جابجا شده است. بخش عمده در همان سیستم عجیب و پرریسک و غیرشفاف و هزینهبر تراستی رفته است.
وی با اشاره به تغییر رویکرد بانک مرکزی در ماه اخیر خاطرنشان کرد: اکنون این اتفاق فرصتی برای کشور به وجود آورده است. با این تغییرات جدید اخیر، بانک مرکزی خودش بیشتر توجه کرده و در این یک ماه جنگ نیز توجه ویژه به این شبکه کرده و از این شبکه استفاده میکند و کار در حال انجام است.
قائممقام سابق وزارت جهاد کشاورزی در خصوص همکاری با بانکهای روسیه افزود: در کنار این، همین نظام بانکی روسیه را داریم و با یک سری از کشورهای دیگر نیز کار را پیش میبریم. اکنون بانکهای روسیه با ۱۵ بانک ما به صورت رسمی کار میکنند.
استفاده از تنگه هرمز برای آزادسازی منابع بلوکه شده
پیمانپاک در پایان این گفتوگو با اشاره به ظرفیت تنگه هرمز برای حل مسائل مالی کشور گفت: ما از این تنگه میتوانیم استفاده کنیم و پولهایی که بلوکه شده آنجا داریم را آزاد کنیم. مثل همان کاری که با هند کردیم و گفتیم باید کشتیهای نفتی ما را که توقیف کردید آزاد کنید و به این طریق از این موضوع استفاده کنیم.
منبع: فارس
